آموزش تصویری روش های نوین تدریس ؛ صفر تا صد روش های تدریس

روش تدریس قضاوت عملکرد

 این الگو یک روش ارزشیابی تکوینی و مشارکتی است که دانش‌آموزان را به نقد سازنده کار خود و همکلاسی‌هایشان ترغیب می‌کند. فراگیران در گروه‌های کوچک، ابتدا یک فعالیت مشخص را انجام می‌دهند، سپس معیارها و استانداردهای داخلی (مشخصات مورد توافق گروه) و استانداردهای خارجی (ملاک‌های تعیین شده توسط معلم/درس) را تدوین می‌کنند. در نهایت، با استفاده از این معیارها، محصول یا عملکرد یکدیگر را قضاوت کرده، بازخورد می‌دهند و فرصت دفاع یا اصلاح کارشان را پیدا می‌کنند. هدف اصلی، تقویت مهارت‌های تفکر انتقادی و خودارزیابی است.

گروه‌بندی: تقسیم دانش‌آموزان به گروه‌های کوچک (۴ تا ۵ نفره) با ترکیب ناهمگن.

تعیین تکلیف: مشخص کردن موضوع کار یا فعالیت مورد نیاز (معمولاً یک تکلیف انفرادی در قالب گروه)

اجرای انفرادی: هر عضو گروه، فعالیت مشخص شده را به صورت فردی انجام می‌دهد.

تدوین معیارهای داخلی: گروه‌ها با هم بحث می‌کنند تا ملاک‌ها و استانداردهای داخلی خود را برای ارزیابی کار (فونت، محتوا، ساختار،…) مشخص کنند.

 تدوین معیارهای خارجی: معلم استانداردهای کلی و آموزشی درس را به عنوان ملاک‌های خارجی معرفی می‌کند.

قضاوت و ارزیابی: اعضای گروه، کار یکدیگر را با استفاده از مجموع معیارهای داخلی و خارجی، به‌طور نقادانه ارزیابی و قضاوت می‌کنند.

بازخورد و دفاع: برگشت فعالیت‌های ارزیابی‌شده به صاحب کار؛ دانش‌آموز فرصت می‌یابد از عملکرد خود دفاع کند یا در صورت لزوم، اصلاحات لازم را انجام دهد.

روش تدریس اعضای تیم

این روش‌ زیرمجموعه یادگیری مشارکتی است. کلاس به تیم‌های کوچک و ناهمگن تقسیم می‌شود. تأکید اصلی بر مسئولیت‌پذیری فردی در قبال کار گروه و وابستگی متقابل مثبت اعضا است. موفقیت هر فرد یا تیم به تلاش همه اعضا بستگی دارد. “کارایی تیم” به ارزیابی عملکرد و خروجی نهایی گروه بر اساس اهداف تعیین‌شده اشاره دارد و هدف آن بهبود مهارت‌های همکاری، ارتباط و حل مسئله در محیط تیمی است.

تشکیل تیم: ایجاد تیم‌های ناهمگن (از نظر توانایی، و…) و تعیین نقش‌ها.

تعیین هدف: مشخص کردن هدف آموزشی و تکلیف گروهی که مستلزم تلاش جمعی است.

تدریس و آموزش: معلم محتوای مورد نیاز برای انجام تکلیف را ارائه می‌دهد.

کار گروهی و تعامل: اعضا ضمن کار با یکدیگر تعامل کرده و به هم کمک می‌کنند (مفهوم مسئولیت‌پذیری متقابل).

آزمون و ارزیابی: معمولاً ارزیابی به صورت فردی و در انتها به صورت تیمی انجام می‌شود تا هم یادگیری فرد و هم کارایی تیم سنجیده شود.

پاداش گروهی: دادن پاداش، امتیاز یا تشویق به گروه بر اساس مجموع عملکرد اعضا، برای تقویت وابستگی مثبت.

روش تدریس پرسش و پاسخ

یک روش تدریس تعاملی و سه‌مرحله‌ای (طرح سؤال، مکث، پاسخ). معلم با طرح سؤالات مختلف (از سطح ساده و دانشی تا سطوح پیچیده‌تر مانند تحلیل و قضاوت) به صورت هدفمند، فضای کلاس را فعال می‌کند. این روش به معلم کمک می‌کند تا میزان درک دانش‌آموزان را بسنجد، آنان را به چالش بکشد و قدرت بیان و تفکر آنان را پرورش دهد. در این روش، کیفیت سؤال و مهارت معلم در گوش دادن و هدایت بحث اهمیت بالایی دارد.

طرح سؤال: معلم سؤالی را واضح، مشخص و متناسب با اهداف آموزشی درس مطرح می‌کند.

  مکث کافی: پس از طرح سؤال، معلم سکوت می‌کند تا دانش‌آموزان فرصت تفکر و سازماندهی پاسخ را پیدا کنند.

شنیدن پاسخ: معلم پاسخ‌های دانش‌آموزان را می‌شنود و از پاسخ‌های متنوع استقبال می‌کند.

مکث برای پیگیری: پس از پاسخ دانش‌آموز، معلم دوباره مکث می‌کند تا دیگران فرصت تأیید، نقد یا ارائه پاسخ‌های عمیق‌تر را داشته باشند.

تعمیق و هدایت: معلم با پرسش‌های پیگیر (چرا؟ چگونه؟ مثال بزن؟) بحث را هدایت و تعمیق می‌بخشد و مفاهیم اشتباه را اصلاح می‌کند.

 جمع‌بندی: معلم بحث را خلاصه کرده و نتیجه‌گیری نهایی درس را ارائه می‌دهد.

روش تدریس بدیعه پردازی

روشی خلاق و گروهی که هدفش حل مسائل از طریق ایجاد شباهت‌ها (قیاس‌ها) و غیرعادی‌سازی مفاهیم آشنا است. این روش با استفاده از چهار نوع قیاس (مستقیم، شخصی، تضاد فشرده و خیالی) ذهن را از حالت منطقی و معمول خارج می‌کند. برای مثال، دانش‌آموز باید خود را جای یک مفهوم یا شیء بگذارد (قیاس شخصی) تا از زاویه‌ای کاملاً نو به حل مسئله بپردازد و راه‌حل‌های بدیع ارائه دهد.

توصیف شرایط موجود: معلم و دانش‌آموزان، موضوع یا مسئله اصلی را به صورت عادی و متداول تشریح می‌کنند تا درک مشترکی از آن ایجاد شود.

قیاس مستقیم: موضوع اصلی با یک شیء، مفهوم یا رویداد کاملاً آشنا مقایسه می‌شود (مثلاً، یک باکتری مثل یک زنبور است).

  قیاس شخصی: دانش‌آموز خود را به‌جای موضوع اصلی یا قیاس مستقیم قرار می‌دهد و احساسات و تجربیات خود را از آن منظر بیان می‌کند (“اگر من زنبور بودم، …”).

قیاس تضاد (تعارض فشرده): دو واژه متضاد که در مورد موضوع اصلی صادق است، ترکیب می‌شوند تا یک عبارت نوآورانه ایجاد شود.

 توصیف خلاق و بازیابی: دانش‌آموزان از قیاس‌های ایجادشده (به ویژه قیاس تضاد) برای توصیف مجدد موضوع اصلی و ارائه راه‌حل‌ها یا ایده‌های بدیع استفاده می‌کنند.

روش تدریس ساختن گرایی مدل  5E

این رویکرد بر این باور است که دانش و یادگیری یک فرآیند فعال است که در آن فرد با تکیه بر تجربیات و دانش قبلی خود، مفاهیم جدید را تفسیر و بازسازی می‌کند. در این روش، معلم صرفاً یک انتقال‌دهنده اطلاعات نیست، بلکه یک تسهیل‌گر و راهنما است. تمرکز بر انجام فعالیت‌های کاوشگرانه، حل مسئله در بافت‌های واقعی و ایجاد تعارض شناختی برای وادار کردن دانش‌آموز به “ساختن” دانش جدید است.

درگیر کردن (Engage): ایجاد انگیزه در دانش‌آموزان، طرح یک سؤال کنجکاوی‌برانگیز یا ارائه فعالیتی کوتاه برای فعال‌سازی دانش قبلی آن‌ها در مورد موضوع.

کاوش (Explore): دانش‌آموزان در گروه‌ها به انجام فعالیت‌های عملی، آزمایش یا مشاهده می‌پردازند تا داده‌ها را جمع‌آوری کرده و تجربه‌های دست اول کسب کنند. معلم در این مرحله نقش راهنما دارد.

توصیف (Explain): دانش‌آموزان مشاهدات و یافته‌های خود را بیان و توضیح می‌دهند. معلم مفاهیم جدید، اصطلاحات علمی و تعاریف را معرفی می‌کند تا یافته‌های دانش‌آموزان را چارچوب‌بندی نماید.

گسترش (Elaborate): دانش‌آموزان مفاهیم آموخته‌شده را در شرایط و مسائل جدید یا دنیای واقعی به کار می‌برند تا درک خود را تعمیق بخشند و دامنه کاربرد دانش را افزایش دهند.

ارزشیابی (Evaluate): معلم و دانش‌آموزان، میزان یادگیری، درک مفاهیم و پیشرفت حاصل‌شده در مراحل قبلی را می‌سنجند (این مرحله می‌تواند در طول کل فرآیند نیز جریان داشته باشد).

روش تدریس روشن سازی طرز تلقی

روشن سازی طرز تلقی این روش تدریس بر بعد ارزشی و عاطفی یادگیری تمرکز دارد و به فراگیر کمک می‌کند تا ارزش‌ها، باورها و ترجیحات خود را در مورد یک موضوع خاص شناسایی، بررسی و در صورت لزوم، اصلاح کند. این روش شامل سه فرآیند کلیدی است: انتخاب آزادانه (بدون اجبار)، ارج نهادن و تصدیق (ابراز و دفاع از ارزش) و عمل کردن (بر اساس آن ارزش‌ها زندگی کردن). هدف نهایی، دستیابی به یک سیستم ارزشی پایدار و آگاهانه است.

روش تدریس بارش مغزی

یک روش ایده‌پردازی گروهی که با هدف تولید حداکثر تعداد ایده در مورد یک موضوع یا مسئله خاص، در فضایی کاملاً آزاد و بدون نقد و قضاوت اجرا می‌شود. مهم‌ترین قانون آن، ممنوعیت مطلق نقد یا ارزیابی ایده‌ها در مرحله تولید است. پس از اتمام مرحله ایده‌زایی، ایده‌ها غربال، دسته‌بندی و بهترین آنها انتخاب می‌شوند. این روش به تقویت خلاقیت و مشارکت جمعی کمک می‌کند.

مشخص کردن مسئله: مسئله یا موضوع بحث به صورت واضح و مشخص بیان شود.

توضیح قوانین: قوانین بارش مغزی (عدم نقد و قضاوت، استقبال از ایده‌های غیرمعمول، تمرکز بر کمیت، تلاش برای ترکیب ایده‌ها) تذکر داده شود.

 ایده‌پردازی: اعضا به صورت آزادانه و سریع ایده‌های خود را بیان می‌کنند و تمام ایده‌ها بدون ویرایش ثبت می‌شوند.

 سکوت و بازبینی: پس از اتمام ایده‌پردازی، اعضا ایده‌های ثبت شده را مرور می‌کنند و می‌توانند ایده‌های جدیدی بر اساس ایده‌های قبلی ارائه دهند.

ارزشیابی و سازماندهی: مرحله قضاوت آغاز می‌شود؛ ایده‌ها نقد، تحلیل، دسته‌بندی و در نهایت بهترین راه‌حل‌ها انتخاب می‌شوند.

روش تدریس تفکر و حل مسئله

یک راهبرد جامع آموزشی که بر آموزش گام‌به‌گام فرآیند حل مسئله تأکید دارد. این روش فراتر از یادگیری محتواست و هدف آن مجهز کردن فراگیر به مهارت‌های شناختی و فراشناختی برای مواجهه با چالش‌های واقعی زندگی است. مراحل معمول آن شامل: تعریف دقیق مسئله، تحلیل و جمع‌آوری داده‌ها، تولید راه‌حل‌های جایگزین، ارزیابی راه‌حل‌ها و انتخاب بهترین گزینه است. این روش تفکر انتقادی، تحلیلی و تصمیم‌گیری منطقی را تقویت می‌کند.

احساس مسئله و تعریف آن: فراگیران نیاز به حل مشکل را احساس کرده و مسئله را به صورت دقیق، واضح و قابل حل بیان می‌کنند (مثلاً در قالب یک سؤال).

جمع‌آوری اطلاعات: جستجوی داده‌های لازم، تحلیل شرایط و درک عمیق‌تر ریشه مشکل.

ارائه راه‌حل‌های جایگزین (فرضیه‌سازی): طراحی چندین مسیر یا فرضیه مختلف برای حل مسئله.

 ارزیابی راه‌حل‌ها: بررسی مزایا و معایب و پیامدهای هر راه‌حل پیشنهادی و انتخاب بهترین و عملی‌ترین گزینه.  اجرای راه‌حل: به کار بستن راه‌حل انتخابی در عمل.

ارزشیابی نهایی: بررسی نتایج حاصل از اجرا و سنجش این‌که آیا مسئله به طور کامل حل شده است یا خیر؛ در صورت عدم موفقیت، تکرار فرآیند از گام‌های اول.