یکی از عناصر خواندن اثربخش و تاثیرگذار، «رعایت لحن » در هنگام خواندن است. لحن ،نحوه ی خواندن و بیان کردن جملات  با توجه به شرایط موجود و فضای حاکم بر جمله وکل متن است. هر متنی لحن ویژه ی خود را می طلبد و بسته به شرایط و فضای متن نیز، لحن خواندن تغییر می کند.

کلمات رنگ و بو و جان دارند.
هر واژه حس و حال و انرژی ویژه ی خودش را دارد.
بنابراین در بافت آوایی سخن، واژگان را باید زنده و جاندار ادا کنیم و لحن مناسب آن رعایت شود.

از مهم ترین لحن های زبان فارسی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

لحن ستایشی

لحن روایی-داستانی

لحن مدحی

لحن تغزلی و عاطفی

لحن حماسی 

لحن نیایشی

لحن توصیفی

آموزش انواع لحن فارسی و رعایت آنها در خواندن

لحن ستایشی

ستايش مخصوص خداوند است وشاعر يا ونويسنده در آن خداوند را به خا طر آفرينش بي همتا قدرت بي نظير والطاف فراوانش مي ستايد . بسياري ازستايشها را مي توان درديباچه ها  ومقدمه هاي كتاب هاي  نظم ونثر مشاهده كرد. عنصر قوي در اين لحن حس تواضع كلام است و نرمي و لطافت بايد در خوانش آن رعايت شود.

«آفرین جان آفرین پاک را                       آن که جان بخشیدو ایمان خاک را

آسمان چون خیمه ای بر پا کرد              بی ستون کرد و زمینش جای کرد»

فیلم آموزشی زیر به موضوع انواع لحن در زبان فارسی پرداخته و با مثال هایی از هر لحن، نوع خوانش نوشته ها را از نظر لحن

آموزش می دهد

فیلم آموزشی درباره رعایت لحن مناسب در هنگام خواندن

لحن حماسی

حماسه، داستان دلاوری وشجاعت است؛ بنابراین لحن حماسی لحنی کوبنده واستوار است وخواننده شعر حماسی، باتوجه به ویژگی های این گونه اشعار باید لحن خودرا متناسب با محتوای این اشعارکند؛ محتوای این اشعار بیشتر جنگ ها ونبرد های پهلوانان با یکدیگر، بادشمنان وبا موجوداتی چون دیو واژدها وکارهای شگفت انگیزو خارق العاده است.

در هنگام خواندن شعر حماسی باید :

آهنگ شعر را که طنین و کوبندگی خاصی دارد، حفظ کرد.

کشش های آوایی را رعایت کرد.

از حرکات دست و بدن استفاده کرد.

مصوت های بلند را با کشش ادا کرد.

روی صداهای چرخشی تاکید بیشتری باید داشت:

یکی نامه باید چو برّنده تیغ               پیـــامی به کردار غرّنده میغ

درکل لحن حماسی باید کوبنده، توفنده و توپنده ادا گردد.

لحن روایی -داستانی:
این لحن حکایات، قصه ها و داستان های مختلف را در بر می گیرد. آرام به پیش می رود و به تناسب موضوع و درون مایه، می تواند لحن های دیگری را هم بپذیرد.
داستان ها معمولا با عباراتی نظیر ” آورده اند که …
یکی را شنیدم … ” ، ” روزی بود و روزگاری… ” ، ” نقل است که … ”  و مانند این ها آغاز می شود.

لحن روایی را شبيه تعريف كردن يك داستان ،واقعه يا حادثه باید خواند.
علائم نگارشي را دقيق رعايت كرد تا تاثير كلام بيشتر شود.
با سكون ها وسكوت ها بر تاثير كلام افزود.
به گونه اي خواند كه شنونده مشتاق و منتظر شنيدن بقيه ي ماجرا باشد.

برای آشنایی با انواع لحن و خوانش متفاوت متون مختلف فیلم آموزش زیر را مشاهده کنید.

آموزش انواع لحن در زبان فارسی